اخبار طب ایرانی

از دیدگاه طب سنتی :

شش اصل ضروری برای زندگی سالم(2)

4- خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها

            «حتی‌المقدور بیماران را با غذاهای مناسب درمان نمایید»‌

                                                                                    محمدبن زکریای رازی

حفظ سلامتی و درمان با خوردنی‌ها و آشامیدنی‌های مناسب از اهمیت خاص برخوردار هستند. بسیاری از اصول ضروری برای زندگی (مانند تغییرات فصلی، درجه حرارت و محیط) خارج از اراده و خواست ما هستند، ولی مصرف غذا کاملاً قابل برنامه‌ریزی است. غذا، ماده خام تولید چهار خلط است، بنابراین کیفیت و کمیت غذای مصرفی، بر روی کیفیت و کمیت اخلاقط تولید شده اثر مستقیم دارد.

اگرچه بیشتر بیماری‌ها به علت عدم توجه مردم به تغذیه صحیح و روش زندگی به وجود می‌آیند، متأسفانه در آموزش آنها کوتاهی می‌شود و نقش کلیدی در این رابطه به عامل عفونی و مهاجم داده می‌شود. «آموزش تغذیه صحیح» یک ابزار مهم دستیابی به سلامتی است که پزشک می‌تواند بیماران خود را با آن مسلح نماید. این روش به راحتی قابل آموزش و برای عامه مردم نیز قابل درک است. ضمناً از نظر اجرایی با مشکل خاصی مواجه نیست. از آنجا که مصرف خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها می‌تواند به راحتی تحت کنترل قرار گیرد، فرد می‌تواند به مقدار قابل توجهی اخلاط تولید شده و متعاقب آن میزان سلامتی خود را کنترل نماید.

 

1-4- مزاج غذاها و داروها و اصل حفظ تعادل

غذاها وداروها نیز مانند بدن انسان از ارکان تشکیل یافته‌اند. به این ترتیب، غذاها و داروها نیز گرم یا سرد و تر یا خشک هستند. این قسمت از کتاب به منظور راهنمایی در رابطه با برنامه‌ریزی غذایی افراد معتدل و دارای چهار مزاج اصلی؛ یعنی دموی، بلغمی، صفراوی و سوداوی طراحی شده است. بنابر اصل تعادل، لازم است هر فرد به حد اعتدال خود نزدیک باشد تا انرژی‌ةای او و همچنین کارکرد اعضا و بافت‌های مختلف بدنش، متعادل باشد. به عنوان مثال یک فرد صفراوی مزاج که دارای گرمی و خشکی است باید از خوردن بیش از اندازه مواد گرم و خشک مانند عسل و فلفل خودداری کند، زیرا این نوع غذاها او را از حالت تعادل خارج می‌نمایند و موجب بروز علائم آزاد دهنده‌‌ای مانند خشکی پوست و بیخوابی می‌شود ولی استفاده از ماست و خیار و هندوانه که سرد و تر هستند فرد را به حالت تعادل باز می‌گرداند و حال عمومی فرد بهبود می‌یابد.

 

2-4- تفاوت رژیم غذایی در فصل‌های مختلف

با توجه به اینکه فصل بهار، گرم و تر و فصل تابستان، گرم و خشک و فصل پاییز، سرد و خشک و نهایتاً فصل زمستان، سرد و تر است، حکما معمولاً رژیم غذایی کلی و سالم برای فرد را با تغییراتی متناسب با فصل همراه می‌ساختند که تعادل مزاجی برهم نخورد.

در فصل‌های گرم، بخصوص تابستان، استفاده از غذاهای سردی و رطوبت بخش مانند ماست و خیار، پنیر و هندوانه بیشتر توصیه می‌شود و در فصل‌های سرد (بخصوص زمستان)، استفاده از غذاهای گرمی بخش مانند کره، عسل، بادام، فندق و پسته همراه غذاهای اصلی پیشنهاد می‌شود.

 

3-4- روش تغذیه صحیح

غذاهای اصلی انسان، عبارتند از: «حبوبات (و در رأس آنها گندم، جو و برنج)، گوشت (به مقدار کم؛ بخصوص گوشت گوسفند یک ساله)، شیرینی‌های ملایم و میوه‌هایی مانند انگور و انجیر». استفاده از لبنیات مانند شیر، ماست، کره و پنیر به مقدار اعتدال توصیه می‌شود. در رابطه با میوه‌ها و سبزی‌ها باید به مزاج آنها توجه شود و در مصرف مواردی که با مزاج فرد هماهنگی ندارند، به حداقل اکتفا نمود و یا اینکه هنگام مصرف از مواد تعدیل کننده مزاج بهره گرفت. به عنوان مثال، لازم است فردی که درایا مزاج سرد و تر است، به حداقل مصرف ماست اکتفا نماید و یا هنگام مصرف ماست از نعنا، زنیان و یا دارچین ( به عنوان تعدیل کننده همراه استفاده کند تا هم از مزایای ماست بهره برد و هم از مشکلات آن دوری نماید. البته در شرایط اضطرار و یا در درمان بیماری‌ها ممکن است تغییراتی در رژیم فوق حاصل شود.

 

4- 4- تئوری‌های گرمی و سردی غذاها و داروها

تئوری‌های مختلفی درباره دلیل ایجاد گرمی در بدن، پس از مصرف بعضی از مواد (مانند خرما، عسل و فلفل) و یا ایجاد سردی به دنبال مصرف بعضی مواد (نظیر هندوانه، ماست و خیار) مطرح است. به برخی از این نظریه‌ها اشاره می‌شود:

1- مواد با ورود به بدن، سیستم خودکار عصبی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. مواد گرم فعالیت سیستم سمپاتیک را افزایش داده و مواد سرد فعالیت سیستم پاراسمپاتیک را افزایش می‌دهند.

2- مواد غذایی با ورود به بدن سیستم غدد درون ریز را متأثر می‌نمایند. مواد گرم فعالیت غده تیروئید و ترشح تیروکسین را افزایش می‌دهند برنابراین متابولیسم پایه و تولید انرژی بالا می‌رود و مواد سرد، فعالیت تیروئید و ترشح تیروکسین را کاهش می‌دهند و در نتیجه متابولیسم پایه و تولید انرژی کم می‌شود.

3- مرحوم استاد دکتر مصطفوی معتقدند با ورود غذا به بدن سیستم عصبی ارادی و خودکار شناخته شده و شناخته نشده و همچنین سیستم غدد درون ریز شناخته شده و شناخته نشده تحت تأثیر قرار می‌گیرند و موادی که فعالیت کل سیستم را بالا می‌برند، گرم هستند و موادی که فعالیت سیستم را کاهش می‌دهند، سرد نامیده می‌شوند.

4- بعضی از غذاها با ورود به بدن، تولید آنزیم‌های گوارشی را افزایش می‌دهند؛ این مواد، گرم هستند. این نظریه جزئی از نظریه سوم است، زیرا تولید آنزیم‌های گوارشی و ترشح آنها، تحت تأثیر سیستم اعصاب و غدد درون ریز است.

 

5-4- اصطلاحات تغذیه در طب سنتی ایران

غذاها اهمیت خاصی در حفظ سلامتی انسان دارند. از نظر طب سنتی ایران، انسان‌ها با یکدیگر تفاوت دارند و هریک کتاب جداگانه‌ای محسوب می‌شوند. لذا برای حفظ سلامتی لازم است انسان مزاج خود را بشناسد و به مشخصات ساختمانی آن توجه کامل نماید. سپس تدبیر و مدیریت مناسب غذا و دیگر شش اصل ضروری برای زندگی سالم را انتخاب کند. با مطالعه دقیق این کتاب، می‌توانید به صورت کلی مزاج خود و سپس مزاج مواد غذایی مناسب خود را مشخص نمایید.

غذاها از (دیدگاه حکما) علاوه بر این که انرژی لازم برای حرکت و سوخت ساز و ترمیم بافت‌ها را تأمین می‌کنند، بر کل بدن و همچنین اعضای مختلف بدن اثرات مثبت یا منفی از خود به جای می‌گذارند و جسم و روان شخص را تحت تأثیر قرار می‌دهند. به همین علت، لازم است انسان علاوه بر رعایت مسائل شرعی در تهیه غذا، در انتخاب آنچه که می‌‌خورد و می‌آشامد، دقت کافی داشته باشد تا تعادل مزاجی و سپس نفسانی او به هم نخورد و بتواند راه حق و حقیقت را بیابد. خداوند متعال در سوره عبس، آیه 24 در این رابطه می‌فرماید: «فلینظر الانسان الی طعامه» ترجمه: لازم است انسان به غذای خود با دیده تحقیق بنگرد. عدم توجه به این نکته می‌تواند موجب صدمات و خسارات مادی و معنوی شود. حکما به این اثرات و نکات ظریف توجه کامل داشته‌اند و با انجام آزمایشات مختلف و کسب تجربیات فراوان طی قرن‌های متمادی غذاها را به 18 خانواده طبقه‌بندی کرده‌اند. برای فهم این طبقه‌بندی، در ابتدا تعریف بعضی از اصطلاحات از دیدگاه حکما بیان می‌شود.

 

لطیف

غذایی است که وقتی بدن روی آن اثر می‌کند، به سرعت هضم شده و مورد استفاده اندام‌ها قرار می‌گیرد و قوای مدبره بدن به سرعت آن را آماده مصرف می‌کند. یان دسته از غذاها برای افرادی که به تازگی از بیماری بهبود یافته‌اند یا افرادی که متفکر هستند و نمی‌خواهند که مواد زاید در بدنشان شکل گیرد، مناسب است؛ مثل زرده تخم مرغ نیم برشت.

 

کثیف

غذای متکاثف و در هم فشرده که قوای طبیعی ما برای استفاده از این غذاها باید زحمت زیادی بکشد تا آن را آماده مصرف اندام‌ها نمایند؛ مثل گوشت گوساله. این دسته از غذاها برای افرادی که زحمت زیادی در زندگی روزمره می‌کشند و یا کارهای سنگین بدنی دارند، (مثل کشاورزان و ورزشکاران) مناسب است چون اگر غذای لطیف بخورند، سریع تحلیل می‌رود و مجبورند از انرژی‌های درونی بدن استفاده کنند.

 

معتدل

غذای معتدل برای افراد با مزاج معتدل و فعالیت متوسط مناسب است.

 

صالح الکیموس

غذاها از حیث عناصر تشکیل دهنده با هم متفاوت هستند و از هضم بعضی مواد غذایی، اخلاط متعادل و صالحه‌ای ایجاد می‌شود؛ یعنی میزان دم و بلغم و صفرا و سودای حاصل از خوردن آنها، متناسب است و مزاج فرد را تغییر فاحش نمی‌دهد. این دسته مواد غذایی، کیموس خوب تولید می‌کنند. در این کتاب از آنها تحت عنوان غذاهای متعادل یاد شده است.

فاسدالکیموس: غذاهایی که میزان اخلاط حاصله از آنها نامتعادل هستند. مثلاً خلط خون کمتری تولید می‌کنند و یا میزان زیادی صفرای بیشتری از آنها حاصل می‌شود را «فاسد الکیموس» می‌نامند. در صورتی که مقادیر زیادی از این مواد، به صورت مکرر مورد استفاده قرار گیرد، موجب بیماری می‌شود. موادی همچون: «سوسیس، کالباس، قارچ، کشک و پنیر». در این کتاب از آنها تحت عنوان مواد و غذاهای نامتعادل نام برده شده است. مواد نامتعادل نام برده شده است. مواد نامتعادل نیز خود به چند گروه تقسیم می‌شوند:‌

الف) گروهی که کمی گرمتر یا سردتر یا مرطوب‌تر از حد معتدل هستند.

ب) گروهی که به مقدار قابل توجهی گرمتر یا سردتر یا خشک‌تر هستند.

ج) گروهی که خیلی گرمتر یا سردتر هستند.

 

کثیرالغذا

غذاهایی هستند که مقادیر عمده‌ای اخلاط ایجاد می‌کنند و در صورت هضم، انرژی زیادی تولید می‌کنند و بدن و اندام‌ها مدت قابل توجهی از مصرف غذای مجدد بی‌نیاز می‌شوند.

قلیل الغذا

غذایی است که انرژی کمتری می‌دهد و فقط شکم پرکن است.

متوسط‌الغذا

مابین کثیرالغذا و قلیل الغذاست.

 

اقسام هجده گانه غذا از دیدگاه طب سنتی ایران و مثال‌های مربوطه

 

براساس آنچه پیشتر توضیح داده شد ، بهتر است  تغذیه انسان بر پایه غذاهای متعادل (مانند گوشت گوسفند، نان گندم سالم و میوه‌های متعادل) قرار گیرد. مصرف غذاهای نامتعادل (مانند گوشت گاو، نان تخمیر نشده و بدپخته شده و گوشت‌های مانده و فریز شده) با مقادیر جزئی و با رعایت شرایط لازم صورت پذیرد. قابل ذکر است که به علت در دسترس نبودن بعضی غذاها در شرایط خاص و فصل‌های خاص، دانشمندان طب سنتی ایران با دستورهای آماده سازی و طبخ و به کار بردن مواد اصلاح کننده بسیاری از غذاهای نامتعادل را به حد تعادل نزدیک ساخته‌اند تا مردم راحتتر از دستورات مربوطه استفاده ببرند و دچار زحمت نشوند.

 

6-4- شش مزه مهم

یکی از نکاتی که در تغذیه طب سنتی ایران دارای اهمیت است، توجه به مزه غذاهاست . معمولاً هر مزه‌ای از کیفیت خاص خود برخوردار است:

 ترش : سرد و خشک

  تلخ : گرم و خشک

شیرین : گرم و تر

شور:  گرم و خشک

تند :  گرم و خشک

بی‌مزه : سرد و تر

 

مزه و کیفیت‌های وابسته به آن

ترش:‌مواد ترش (مانند آبغوره، آبلیمو، سماق و سرکه) پس از ورود به بدن، سردی و خشکی را افزایش می‌دهند و هرچه ترشی آن بیشتر باشد، سردی و خشکی آنها افزایش می‌یابد. افراط در استفاده از این مواد، تأثیر منفی بر دستگاه تنفسی و عصبی از خود برجای می‌گذارد و سرفه را افزایش می‌دهد. خصوصاً افراد سوداوی از مصرف آن صدمه می‌بینند.

 

تلخ: این مواد گرمی و خشکی بدن را افزایش می‌دهند. خون را رقیق نموده و گردش خون را تسهیل می‌نمایند و کار قلب را کاهش می‌دهند، ولی استعداد خونریزی را افزایش می‌دهند. شوینده و پاک کننده دستگاه گوارش از مواد زاید بلغمی هستند.

 

شیرین: مواد شیرین گرم و تر هستند. جزء غذاهای اصلی بشر پس از گوشت و نان مناسب قرار می‌گیرند. البته نباید در مصرف آنها افراط کرد. سعی کنید از انواع طبیعی این مواد بیشتر استفاده کنید. اصلاح کننده مضرات مواد شیرین، مواد ترش هستند. خیلی از خورشت‌های خوب ایرانی دارای مزه شیرن و ترش هستند مانند خورشت فسنجان، خورشت هویج و خورشت آلو.

 

شور: مواد شور مرزه، گرم و خشک هستند. نمک طعام در رأس این مواد قرار دارد. مصرف این مواد، چنانچه از حد نگذرد، بلغم را از بین می‌برد و اشتها را افزایش می‌دهد. این مواد برای سلامتی، ضروری و نمک زندگی هستند!

 

تند: گرم و خشک هستند. مصرف این دسته از مواد، گاهی برای افراد بلغمی مناسب است.

 

بی‌مزه: مواد بی‌مزه سرد و تر هستند و مصرف بیش از اندازه آنها، انرژی بدن و اعضاء را کاهش می‌دهد.  

منبع : پایگاه جامع آموزش و فرهنگ سازی سلامت وزارت بهداشت                 

ساعت : 8:37 -  روز  : چهار شنبه  - 17 /  5 / 1397 /  شماره خبر : 34 / تعداد نمايش :20

درج نظر بینندگان نظرات کاربران فایل مرتبط
  درج نظر بينندگان خبر :

نام:   
ایمیل:  
نظر:    

  نظرات كاربران:


 

مسابقه عکس قلب سالم



مسابقه اینترنتی قلب سالم


آموزش تصویری احیای قلب

با نحوه و چگونگی احیای قلبی آشنا شوید

 

آموزش پیشگیری سلامت قلب

درباره سلامت قلب بیشتر بیاموزیم

اندازهگیری استرس

آیا می توان استرس را اندازه گیری کرد !

 

  

بهینه سازی وب سایت - طراحی پرتال ورود